จากบทความเมื่อเดือนก่อน เราพูดถึงเรื่องการเลือกอุปกรณ์หลัก ที่เราจำเป็นต้องมี (และจำเป็นต้องใช้) ในการทำความสะอาดช่องปากกันไปแล้ว คราวนี้เรามาดูอุปกรณ์อื่นๆกันต่อครับ
อุปกรณ์อื่นๆนอกเหนือไปจากแปรงสีฟัน ยาสีฟัน และไหมขัดฟัน ได้แก่ น้ำยาบ้วนปาก ที่ขูดลิ้น แปรงไฟฟ้า ไม้จิ้มฟัน แปรงซอกฟัน ซึ่งมีข้อควรทราบก่อนซื้อดังนี้ครับ
น้ำยาบ้วนปาก
โดยทั่วไปจะมีอยู่ 2 ชนิด คือ
1. ชนิดที่มีฟลูออไรด์ผสม
ใช้บ้วนเพื่อเสริมความแข็งแรงของฟัน ป้องกันฟันผุ ใช้ในกรณีที่ผู้ใช้มีปัจจัยเสี่ยงในการเกิดฟันผุมากกว่าปกติ เช่น คนไข้จัดฟัน คนไข้ที่เคยรับการฉายแสงเพื่อการรักษามะเร็งบริเวณช่องปากหรือใกล้เคียง คนไข้ที่มีข้อจำกัดในการทำความสะอาดช่องปาก
2. ชนิดที่ไม่มีฟลูออไรด์ผสม
ซึ่งเราหวังผลในเรื่องอื่นๆ เช่น ฆ่าเชื้อ ลดปริมาณเชื้อโรคภายในปาก มักใช้หลังการถอนฟัน ผ่าตัดในช่องปาก ใช้หลังจากการรักษาโรคเหงือกเพื่อลดอาการอักเสบ หรือช่วยลดอาการเสียวฟัน เป็นต้น
น้ำยาบ้วนปากแต่ละชนิดมีคุณสมบัติแตกต่างกัน จึงควรเลือกใช้ให้เหมาะสมตามสภาพปัญหาของช่องปาก และไม่ควรใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน ๆ
อย่างไรก็ตาม เราไม่สามารถใช้น้ำยาบ้วนปากแทนการแปรงฟันได้ เพราะการบ้วนปากไม่สามารถกำจัดเอาแผ่นคราบจุลินทรีย์บนตัวฟันซึ่งเป็นสาเหตุของโรคฟันผุและเหงือกอักเสบออกไป น้ำยาบ้วนปากจะมีประโยชน์เพียงช่วยลดปริมาณเชื้อโรค และมีผลชั่วคราวเท่านั้น
ที่ขูดลิ้น
หลายคนเวลาทำความสะอาดในช่องปาก มักเอาใจใส่เฉพาะที่ฟันเท่านั้น ไม่เคยทำความสะอาดลิ้นเลย
ลิ้นของเราจะมีลักษณะเป็นปุ่มเล็กๆจำนวนมาก ซึ่งทำหน้าที่ในการรับรสอาหารต่าง ๆ ซึ่งผิวที่ไม่เรียบนี้เอง อาจทำให้มีเศษอาหารหรือคราบเครื่องดื่มตกค้าง หมักหมม เกิดการบูดเน่า ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญในการเกิดกลิ่นปากได้
เมื่อตรวจดูลิ้น คราบสะสมเหล่านี้อาจพบเป็นลักษณะฝ้าขาวๆ ในเด็กเล็กควรใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำอุ่นเช็ดทำความสะอาดบริเวณฝ้าขาวนั้น ถ้าเป็นเด็กโตหรือผู้ใหญ่ก็ให้ใช้ที่ขูดลิ้น โดยขูดจากส่วนในของลิ้นออกมาทางปลายลิ้นสัก 2-3 ครั้ง ควรทำทุกครั้งเมื่อแปรงฟัน
จริงๆแล้ว การทำความสะอาดลิ้น นอกจากใช้ที่ขูดลิ้นแล้ว เราอาจใช้แปรงสีฟันธรรมดาแทนก็ได้ครับ แต่อาจต้องใช้เวลามากกว่านิดหน่อย เพราะหน้าตัดของแปรงแคบกว่าที่ขูดลิ้น แต่ผลที่ได้ไม่ต่างกัน
อีกบริเวณที่เราก็ต้องทำความสะอาดด้วยเหมือนกันก็คือกระพุ้งแก้มครับ ทำได้โดยใช้ที่ขูดลิ้น (หรือแปรงสีฟัน) กวาดเบาๆให้ทั่ว ไม่ยากและไม่เจ็บครับ
แปรงสีฟันไฟฟ้า
ในส่วนของแปรงไฟฟ้า โดยสรุปคือ เมื่อใช้อย่างถูกวิธี จะเป็นอุปกรณ์ที่ช่วยให้ทำความสะอาดผิวฟันได้ง่ายขึ้นมาก แต่มีราคาค่อนข้างแพงเมื่อเทียบกับแปรงธรรมดา หากไม่เกี่ยงเรื่องราคาก็นับว่าเป็นอุปกรณ์ที่อำนวยความสะดวกได้มากทีเดียว
กลุ่มที่หมอแนะนำให้ใช้แปรงสีฟันไฟฟ้า จะเป็นกลุ่มที่มีข้อจำกัดในการแปรงฟัน เช่น ไม่สามารถแปรงได้ด้วยตัวเอง การควบคุมกล้ามเนื้อมือทำได้ไม่ดีเท่าที่ควร
ดังนั้นการตัดสินใจซื้อแปรงสีฟันไฟฟ้าจึงขึ้นกับปัจจัย 2 อย่างคือ
1. ความสามารถในการแปรงฟัน และ
2. เงินในกระเป๋า
ไม้จิ้มฟัน
จริงๆแล้ว ไม้จิ้มฟันเป็นอุปกรณ์ที่หมอไม่ค่อยแนะนำให้ใช้ครับ เนื่องจากไม้จิ้มฟันมีขนาดใหญ่และมักถูกใช้ด้วยความรุงแรง จึงมักก่อผลเสียมากกว่าผลดี ทำให้ฟันห่าง เหงือกร่น
แต่หากจำเป็นต้องใช้จริงๆ (มีเศษอาหารชิ้นใหญ่มากติดฟัน เอาไม่ออก แถมยังอยู่นอกบ้าน ไม่มีอุปกรณ์อะไรอื่นเลย) ก็ขอให้ใช้ด้วยความระมัดระวัง และใช้เพื่อ'เขี่ย'เศษอาหารออก ร่วมกับการบ้วนปากแรงๆนะครับ อย่าใช้ไม้'ทะลวง'เด็ดขาด...
แปรงซอกฟัน
เป็นอุปกรณ์เสริมที่มักจ่ายให้คนไข้โดยทันตแพทย์ ผู้ใช้จะมี 2 กลุ่มหลักๆ คือผู้ที่เคยเป็นโรคเหงือก มีเหงือกร่นมาก และกลุ่มคนไข้จัดฟันครับ
1. คนไข้โรคเหงือก
เมื่อมีเหงือกร่นมากๆ จะทำให้ระหว่างซอกฟันมีช่องว่างขนาดใหญ่ การใช้ไหมขัดฟัน อาจทำความสะอาดได้ไม่ทั่วถึง การใช้แปรงซอกฟันจะช่วยทำความสะอาดในส่วนนี้ได้ แต่ต้องเลือกให้มีขนาดเหมาะสมกับช่องว่าง หากใช้ขนาดใหญ่เกินไปจะทำให้เหงือกร่นมากกว่าเดิมได้
2. คนไข้จัดฟัน
ควรใช้แปรงซอกฟันทำความสะอาดบริเวณใต้ลวดจัดฟัน (ระหว่างลวดกับผิวฟัน) ซึ่งเป็นบริเวณที่ขนแปรงมักเข้าไปทำความสะอาดไม่ถึง โดยวางแปรงในแนวตั้ง ขนานกับตัวฟัน ปลายแปรงหันไปทางเดียวกับปลายฟัน
อุปกรณ์เสริมต่างๆเหล่านี้ เป็นเพียงส่วนช่วย ในการดูแลทำความสะอาด ให้ ง่ายขึ้น ดีขึ้น ทั่วถึงขึ้น เท่านั้น
ส่วนสำคัญที่สุด ย่อมคือ "ผู้ใช้" ที่จะสามารถเลือกใช้ให้เหมาะสมกับแต่ละคน และใช้ได้อย่างถูกวิธี
สุขภาพช่องปากที่ดี จะต้องมาจากความเอาใจใส่ และความมีวินัยในการทำความสะอาดอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอครับ
หากมีคำถามเพิ่มเติม สามารถส่งเข้าได้ที่ dental.d.clinic@gmail.com ครับ
ทพ.ศิลา จิรวัฒโนทัย
